Het College van Burgemeester en Wethouders en Gemeenteraad
Postbus 18
6130 AA Sittard

Sittard, 26 maart 2026

Betreft: Verzoek om volledige transparantie, bestuurlijke verantwoording en onafhankelijke evaluatie inzake de jeugdzorg

Geacht College,

Bijna tien jaar na de decentralisatie van de jeugdzorg moet worden geconstateerd dat de gemeente Sittard-Geleen weliswaar de volledige financiële en politieke verantwoordelijkheid draagt, maar in de praktijk onvoldoende aantoonbare grip heeft op de besteding van middelen, de beheersing van risico’s en de kwaliteit en continuïteit van de geleverde zorg.

De structurele aard van de problematiek, waaronder aanhoudende budgetoverschrijdingen, financiële instabiliteit van zorgaanbieders, oplopende wachttijden en herhaalde noodinterventies, laat zich niet langer kwalificeren als incidenteel. Deze signalen wijzen op fundamentele tekortkomingen in de huidige inrichting van het jeugdzorgstelsel, in het bijzonder binnen de regionale samenwerkingsconstructie in Zuid-Limburg.

Tegen deze achtergrond rijst de vraag in hoeverre het college voldoet aan zijn wettelijke informatieplicht richting de gemeenteraad, alsmede aan de vereisten van transparantie, controleerbaarheid en doelmatigheid die voortvloeien uit de Gemeentewet en de beginselen van behoorlijk bestuur.

In de huidige situatie worden wezenlijke besluiten met aanzienlijke financiële consequenties genomen binnen regionale verbanden, terwijl de gemeenteraad formeel verantwoordelijk blijft maar feitelijk slechts beperkt en vaak achteraf geïnformeerd wordt. Dit leidt tot een potentieel democratisch tekort, waarbij effectieve kaderstelling en controle door de raad structureel onder druk staan.

Daarbij komt dat de gemeente in toenemende mate financieel afhankelijk is geworden van het in stand houden van een beperkt aantal grote zorgaanbieders. Eventuele discontinuïteit bij deze aanbieders leidt vrijwel direct tot bestuurlijke en financiële noodsituaties, waarbij publieke middelen worden ingezet zonder dat voorafgaand volledige transparantie bestaat over risico’s en afwegingen.

Gelet op het voorgaande verzoek ik u, mede in het licht van artikel 169 en 180 van de Gemeentewet, om mij volledig, tijdig en controleerbaar te informeren en de navolgende vragen integraal en onderbouwd te beantwoorden:

1. Financiële transparantie en rechtmatigheid;

• Een gespecificeerd overzicht per jaar sinds 2015 van de totale uitgaven aan jeugdzorg, afgezet tegen de oorspronkelijk vastgestelde budgetten;
• Inzicht in alle aanvullende middelen die door de gemeente beschikbaar zijn gesteld, inclusief cumulatieve bedragen;
• Specificatie van bijdragen aan regionale tekorten en/of solidariteitsconstructies;
• Volledige openheid over eventuele financiële steunmaatregelen aan individuele zorgaanbieders, inclusief juridische grondslag, besluitvorming en risicobeoordeling.

2. Financiële risico’s en weerstandsvermogen;

• Een actuele en integrale risicoanalyse van de financiële verplichtingen voortvloeiend uit regionale contracten;
• Scenario-analyses inzake het (gedeeltelijk) wegvallen van grote zorgaanbieders;
• Inzicht in de consequenties voor het gemeentelijk weerstandsvermogen en de begrotingspositie.

3. Bestuurlijke inrichting en democratische controle;

• Een volledig overzicht van de bestuursstructuur binnen de regionale jeugdzorgsamenwerking, inclusief besluitvormingsbevoegdheden;
• Een juridische duiding van de wijze waarop de gemeenteraad zijn kaderstellende en controlerende rol daadwerkelijk kan uitoefenen;
• Een overzicht van momenten waarop de raad sinds 2015 aantoonbaar invloed heeft kunnen uitoefenen op regionale besluiten;
• Een beoordeling van het college of de huidige constructie voldoet aan de eisen van democratische legitimiteit en controleerbaarheid.

4. Inkoopbeleid en beperking zorgaanbieders;

• De feitelijke en toetsbare criteria die ten grondslag liggen aan het beperken van het aantal zorgaanbieders;
• Een onderbouwing van de proportionaliteit en rechtmatigheid van deze keuzes;
• Inzicht in de effecten op toegankelijkheid, wachttijden en keuzevrijheid, onderbouwd met objectieve gegevens.

5. Kwaliteitsborging en deskundigheid;

• Inzicht in de aanwezige inhoudelijke expertise binnen de gemeentelijke organisatie;
• De wijze waarop onafhankelijke toetsing van zorgkwaliteit is geborgd;
• Een toelichting op de scheiding (of het ontbreken daarvan) tussen financiële sturing en inhoudelijke kwaliteitsbeoordeling.

6. Bestuurlijke verantwoordelijkheid en stelselbeoordeling;

• Een expliciete duiding van de bestuurlijke verantwoordelijkheidsverdeling tussen gemeente, regio en uitvoerende partijen;
• De beoordeling van het college of het huidige stelsel nog voldoet aan de eisen van doelmatigheid, doeltreffendheid en bestuurlijke beheersbaarheid;
• De bereidheid van het college om op korte termijn een onafhankelijke, externe evaluatie van het regionale jeugdzorgsysteem te laten uitvoeren.

7. Politieke verantwoording en toekomstbestendigheid;

• Een overzicht van aantoonbare verbeteringen sinds 2015, inclusief meetbare resultaten;
• Een expliciete benoeming van tekortkomingen in het huidige beleid;
• De visie van het college op de geschiktheid van gemeenten als stelselverantwoordelijke voor specialistische jeugdzorg;
• Een onderbouwde inschatting van de mate waarin toekomstige financiële tekorten en noodinterventies kunnen worden uitgesloten binnen het huidige systeem.

Gelet op de ernst en de structurele aard van de geschetste problematiek acht ik het niet langer toereikend om te volstaan met incrementele bijsturing. Noodzakelijk is een fundamentele herbeoordeling van het huidige systeem, gebaseerd op onafhankelijk onderzoek en volledige transparantie richting de gemeenteraad en inwoners.

Ik verzoek u derhalve nadrukkelijk om:

• het laten uitvoeren van een onafhankelijke en openbaar toegankelijke systeemevaluatie;
• het actief en volledig informeren van de gemeenteraad conform de geldende wettelijke kaders;
• het inzichtelijk maken van concrete hervormingsopties, inclusief financiële en bestuurlijke consequenties.

Bij uitblijven van volledige en controleerbare beantwoording behoudt ik mij het recht voor om nadere instrumenten in te zetten in het kader van de controlerende taak.

Ik zie uw beantwoording met belangstelling en binnen de wettelijk gestelde termijn tegemoet.

Met hartelijke groet,

Peter Vola
Democratisch Burger Belang SGB

Dé partij die écht opkomt voor onze jongeren.

www.dbbsgb.nl

c.c. pers.